Konspirytualność, czyli od duchowości do teorii spiskowej

Konspirytualność, czyli od duchowości do teorii spiskowej
Grafika: Halina Nowocień

New age’owska spirytualność przeżywa obecnie burzliwy romans z teoriami spiskowymi, a owocem tego toksycznego związku jest właśnie „konspirytualność”. Od magicznych kryształów, przez tarota, po „plandemię” – jak konspiracyjna duchowość podbija świat?

Termin „konspirytualność” (ang. conspirituality) został ukuty już w 2011 roku przez dwójkę socjologów – Charlotte Ward i Davida Voasa. Jest to szybko rozwijający się ruch internetowy, wyrażający ideologię kształtowaną przez rozczarowanie polityką i popularność alternatywnych światopoglądów. definiuje pojęcie Ward. Jednak od 2011 roku zjawisko uległo znaczącym przemianom, obejmując swoim zasięgiem coraz to nowsze środowiska, aż do pierwszej połowy ubiegłego roku, kiedy konspiracyjna duchowość rozlała się na cały świat.

W inkubatorze konspiracyjnej duchowości

Pandemia stworzyła idealne warunki rozwoju dla konspirytualności. Strach o zdrowie własne i bliskich popychał wielu w stronę alternatywnych form leczenia. Stale zmieniające się obostrzenia drastycznie zmniejszyły zaufanie wobec władzy. Niepewność związana z kryzysem ekonomicznym, arbitralnie narzuconą zmianą nawyków i stale pogarszającą się sytuacją polityczną, doprowadziła do radykalizacji nastrojów społecznych. Podobnych czynników można wymienić znacznie więcej, problem nie dotyczy jednak jedynie pandemii.

Równie poważny okazuje się wpływ mediów społecznościowych. Bańki informacyjne, w których zamknięty jest każdy użytkownik socjali, sprawiają, że widzimy jedynie treści dopasowane do naszych przekonań i poglądów. Treści opisujące radykalne stanowiska, z którymi możemy się utożsamić, a zarazem stanowią alternatywę dla głównego nurtu myślenia, z pewnością sprowokują wiele reakcji i dalej będą faworyzowane przez algorytm.

Badania przeprowadzone przez Centrum Przeciwdziałania Cyfrowej Nienawiści (CCDH) ujawniają, że najpopularniejsze konta antyszczepionkowe zyskały w trakcie pandemii średnio 7.8mln nowych obserwatorów. Zaledwie 12 osób jest odpowiedzialne za 65% udostępnianych postów o podobnym charakterze. Te internetowe persony żerują na ludzkiej niepewności i niedoinformowaniu. Niepewności związane ze szczepionkami, w tym wywołane tempem ich powstawania, przekuwają w coraz większą popularność swoich portali.

Tweet autorstwa Josepha Mercoli – jednego z największych propagatorów teorii antyszczepionkowej

QAnon Shaman

Frustracja i strach związane z pandemią to idealne pole do popisu dla coraz silniejszych internetowych person, które znajdują bezpośrednie powiązanie między zdrowiem i duchowością, a antyszczepionkową narracją czy antyrządową teorią spiskową.

Twarzą tegorocznego ataku na Kapitol w Stanach Zjednoczonych był z pewnością Jake Angeli, szerzej znany jako QAnon Shaman. Pół-nagi, z wytatuowanymi nordyckimi symbolami, pomalowaną twarzą i futrzaną czapą z rogami, wraz z dziesiątkami innych zwolenników Donalda Trumpa, włamał się do budynku Kapitolu.

W pewien sposób Angeli stanowi również uosobienie samej konspirytualności – samozwańczy reprezentant tzw. Q, który według teorii QAnon ma zniszczyć krąg czczących Szatana pedofilii wywodzących się z wyższych sfer polityki. Swoją ideologię opiera na bliżej nieokreślonej duchowości, czerpiącej głównie z chrześcijaństwa, ale nie tylko. Był zagorzałym zwolennikiem Trumpa, a swoje poglądy szerzył głównie w mediach społecznościowych i na YouTubie.

W szeregach duchowości

Konspirytualność wiąże ze sobą pozornie dalekie od siebie stronnictwa: radykalną prawicę i liberalną klasę średnią. Tak przynajmniej wyobrażamy sobie przeciętnych siewców teorii spiskowych oraz stereotypowych użytkowników leków homeopatycznych. Te postawy mają jednak ze sobą zaskakująco wiele wspólnego.

Prawdopodobnie ich największym „wspólnym dobrem” jest postawa antyrządowa i podważanie autorytetów. Zarówno radykalna prawica, jak i orędownicy well-being sprzeciwiają się arbitralnie narzucanym ograniczeniom i administracyjnym rozwiązaniom wpływającym na życie jednostki. Nieważne czy ciemiężycielem jest obecny rząd czy Big Pharma – narracja okazuje się zaskakująco podobna. Hasła pokroju Where we go one we go all czy The great awakening są czytelne dla obu tych frakcji.